Erzincan → İstanbul

Sivas'ın merkezinde yürüdüğünde ilk fark edeceğin şey, taş yapıların ne kadar yakın durduğu. Şehrin Selçuklu mirası birkaç yüz metrelik bir alanda toplanmış; yarım günde üçünü birden görebiliyorsun. Şifaiye Medresesi 1217 tarihli ve önemi işlevinden geliyor: burası Anadolu'nun ilk tıp medreselerinden. Sekiz yüz yıl önce bu avluda hekim yetiştiriliyordu. İçeri gir, bir kenara otur; revakların simetrisi o dönemin bir hastane-okuldan ne beklediğini anlatıyor. Karşısında Gök Medrese var, 1271 tarihli. Adı taç kapısındaki mavi çinilerden geliyor. Işık düzgün gelirse o mavinin neden bir yapıya ad verecek kadar güçlü olduğunu görürsün. Üçüncüsü Ulu Cami, 1197 tarihli ve Danişmendli dönemine ait, yani Selçuklu'dan da önce. Sade, gösterişsiz, ağır. Şifaiye'nin zarafetinden sonra buraya girmek insana ölçü duygusu veriyor. Geceyi burada geçireceksin. Vaktin ve bir günün daha varsa: 170 kilometre güneydoğuda Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası var, 1985'ten beri UNESCO Dünya Mirası. Taş oymacılığı bakımından Anadolu'da eşi yok, ama gidip dönmek bir tam gün ister.

Amasya bu rotanın sürprizi. Şehir Yeşilırmak'ın açtığı dar bir vadide, iki yakaya kurulmuş; kuzeyde dik kayalıklar, güneyde eski evler ve arada nehir. Kuzeydeki kayalıklara bak. Oradaki oyuklar doğal değil: MÖ 4. ile 1. yüzyıllar arasında yapılmış Pontus kral kaya mezarları. Krallar kendilerini şehrin üstündeki kayaya oydurmuş ve mezarlar bugün hâlâ şehre bakıyor. Yukarı çıkabilirsin; merdivenli bir yol var ve tepeden vadinin tamamı görünüyor. Nehrin güney yakasında Yalıboyu evleri var: 18–19. yüzyıl Osmanlı konutları, cumbaları suya doğru uzanmış. Akşam ışıkları yandığında evlerin nehre yansıması bu şehrin en bilinen manzarası ve o saati yakalamak için burada gecelemen gerekiyor. Bu yüzden Amasya'yı bir gecelik durak yaptım. Şehir merkezinde II. Bayezid Külliyesi var, 1486 tarihli. Amasya Osmanlı döneminde şehzade sancağıydı ve Yavuz Sultan Selim bu şehirde doğdu. Bir isim daha: coğrafyacı Strabon (MÖ 64 – MS 24) burada doğdu. Yani şehri anlatan en eski metinlerden birini yazan adam, bu vadiye bakarak büyümüş.

Ankara'da üç durak var ve üçü üç ayrı çağa ait. Anıtkabir 1944 ile 1953 arasında inşa edildi; mimarları Emin Onat ve Orhan Arda. Girişten anıta uzanan Aslanlı Yol'un iki yanında 24 taş aslan duruyor ve aslanlar Hitit üslubunda; cumhuriyetin anıtı, Anadolu'nun en eski uygarlıklarından birine gönderme yapıyor. Anıt bölümündeki 40 tonluk mermer lahit sembolik. Sonra Anadolu Medeniyetleri Müzesi'ne geç. Bir Osmanlı bedesteninde kurulu bu müze Anadolu arkeolojisini kronolojik sunuyor ve Türkiye'nin en önemli koleksiyonlarından birini barındırıyor. Amasya'daki Pontus mezarlarını gördüysen buradaki bağlamı da bulacaksın. Üçüncü durak Augustus Tapınağı. Duvarlarında Res Gestae Divi Augusti kazılı; Roma İmparatoru Augustus'un kendi başarılarını anlattığı metnin en iyi korunmuş kopyası. İki bin yıllık bir siyasi belge, açık havada.

Bolu, bu rotanın son dörtte birinde bir nefes molası. Yaylanın kuruluğundan sonra buraya girdiğinde ormanın nemi ve kokusu hemen fark ediliyor. Vaktin varsa Abant Gölü'ne sap. 1.328 metre rakımdaki bu heyelan gölü, dağın içinde ansızın açılan bir düzlükte duruyor. Yürüyüş yolu göl çevresini dolaşıyor; bir saat yeter ama iki saat daha iyi. Daha kuzeyde, 47 kilometre ötede Yedigöller var; yedi ayrı heyelan gölünün oluşturduğu millî park. Ama oraya sapmak yarım gün ister ve kış aylarında yol genelde kapalı; bu rotaya sığmıyor. Öğle yemeği için Mengen'i bil: bu ilçe Türkiye'de aşçılık geleneğiyle anılıyor.

Rotanın son durağı tarihi yarımada ve burada dört yapı var. Ayasofya 27 Aralık 537'de, İmparator Justinyen döneminde ibadete açıldı. Yapıldığı günden 1453'teki fethe kadar dünyanın en büyük katedrali kabul edildi. İçeri girdiğinde yukarı bak: kubbe 55,6 metre yükseklikte. Bin beş yüz yıl önce bu açıklığı taşla geçmek mühendislik tarihinde bir dönüm noktasıydı. Meydanın karşı ucunda Sultanahmet Camii var, 1616'da I. Ahmed döneminde tamamlandı. İçini kaplayan yaklaşık yirmi bin mavi İznik çinisi yapıya adını verdi. Sonra Topkapı Sarayı'na geç. Yapımına 1460'larda, Fatih Sultan Mehmed döneminde başlandı ve saray yaklaşık dört yüzyıl boyunca Osmanlı'nın yönetim merkezi oldu. Avlulardan geçerek ilerliyorsun ve her avlu bir öncekinden daha özel bir alana açılıyor; bu düzen bilinçli. Bitirmek için Kapalıçarşı'ya gir. 1461 tarihli bu çarşı dünyanın en eski kapalı çarşılarından ve içeride kaybolmak zaten amacın parçası.