Ayasofya

Ayasofya hakkında ne söylense eksik kalır; bu yüzden en iyisi kubbenin altında durup yukarı bakmaktır. MS 537’de İmparator Justinianus’un yaptırdığı bu yapı, otuz bir metre çapındaki kubbesiyle neredeyse bin yıl boyunca dünyanın en büyük kapalı mekânıydı. Kubbe, kasnağındaki pencereler sayesinde sanki havada asılı duruyormuş gibi görünür; 6. yüzyılın mimarları tam olarak bu etkiyi istemiş ve elde etmiştir. 1453’te camiye, 1934’te müzeye, 2020’de yeniden camiye dönüştürülen yapı, hangi statüde olursa olsun İstanbul’un merkezi olmaya devam eder.

Neden yolunuzu değiştirmeye değer?

Dünyada hem Bizans’ın hem Osmanlı’nın en üst düzey eserlerini aynı duvarda gördüğünüz başka bir yapı yoktur. Kubbenin altında Bizans mozaikleri ile Osmanlı hat levhaları yan yanadır; bu yan yanalık bir çelişki değil, şehrin kendisidir. Üst galeri mozaiklerin en iyi görüldüğü yerdir: 13. yüzyıldan kalan Deesis mozaiği; İsa, Meryem ve Vaftizci Yahya; yüz ifadelerindeki incelikle Bizans sanatının doruğu sayılır. Galeriye çıkan rampa, imparatoriçelerin tahtırevanla çıkması için yapılmış; merdiven değil, döne döne yükselen taş bir yoldur.

Zemin katta Ağlayan Sütun (parmağınızı deliğe sokup çevirmek), Osmanlı döneminden dev hat levhaları, mihrap ve minber ile yapının ikinci hayatının izleri vardır. Dışarıda, akşam saatlerinde Sultanahmet Meydanı’ndan bakınca Ayasofya ile Sultanahmet Camii karşılıklı durur; bin yıl arayla yapılmış iki kubbeli yapının konuşmasını izlersiniz.

Gidince ne bulursunuz?

Kalabalık; her mevsim. Sabah açılış ve kış hafta içi en sakin zamanlardır; yaz öğleleri ve bayram günlerinde sıra meydanın ortasına kadar uzar. Cami olduğu için namaz vakitlerinde ziyaret kısıtlanır ve giyim kurallarına uymak gerekir; kadınlar için baş örtüsü, herkes için diz ve omuz kapalı. Ziyaretçi giriş düzeni son yıllarda birkaç kez değişti; güncel kuralı gitmeden önce resmî kaynaktan doğrulayın. İçeride bir saat, galeriyle bir buçuk saat ayırın.

Kime göre?

İstanbul’a gelen herkese, ilk gün. Mimari ve sanat tarihine meraklı biri için üst galeri tek başına gelinecek sebeptir. Çocuklar için kubbenin büyüklüğü ve Ağlayan Sütun akılda kalır. Kalabalıktan bunalan biri için doğru zaman sabah açılıştır; yanlış zaman ise yaz öğlesidir, o saatte sıra beklemek deneyimi gölgeler.