Nevşehir → Kayseri

Ürgüp'e girer girmez Temenni Tepesi'nin dibindeki park alanına çekmeni öneriyorum. Merdivenlerden yukarı çıktığında tepenin üstünde iki türbe göreceksin; biri Sultan III. Alaeddin Keykubad'a atfedilen küçük bir Selçuklu türbesi. İnsanlar yüzyıllardır buraya çıkıp dilek dilediği için tepenin adı Temenni, yani "dilek" kalmış. Yukarıdan aşağı baktığında Ürgüp'ün tüm merkezi ayağının altında; kuzeyde peribacaları, doğuda bağlar, güneyde tüf tepeciklerine oyulmuş kaya evler. Ürgüp bölgenin şarap merkezidir; yaklaşık 2.000 yıllık bir bağcılık geleneği taşıyor ve volkanik toprak Boğazkere ile Emir üzümlerine benzersiz bir karakter veriyor. Aşağı indiğinde şehrin çarşısında birkaç dükkana uğra; tekstil, seramik, kuru kayısı satılıyor; alışverişe niyetin yoksa bile geleneksel şarap mahzenlerinden birinin girişini görmen ürünün nasıl saklandığını anlamana yeter. Bir kahve içip devam edeceğin bir sonraki durak sadece 8 kilometre uzakta.

Mustafapaşa'nın eski adı Sinasos'tur ve bugün gördüğün taş evlerin neredeyse tamamı 19. yüzyıl sonu ile 20. yüzyıl başı arasında Karamanlı Ortodoks Rumlar tarafından inşa edildi. Kapı üstlerindeki oymaları dikkatle incele; çoğunda Yunanca yazılmış ev sahibinin adı, inşa tarihi ve bazen aileye ait bir sembol var. Bu kasaba 1923 nüfus mübadelesi'ne kadar bölgenin en varlıklı Rum köylerinden biriydi; havyar ticareti, İstanbul'a yumurta ihracı ve balık üretimiyle zenginleşmişlerdi. Meydandan yukarı çıkarken sağda Aziz Konstantin-Eleni Kilisesi'nin taş cephesini göreceksin; 1729'da inşa edilmiş, mübadele sonrası uzun yıllar kapalı kalmış, restore edilerek bugün ziyarete açılmış durumda. Meydanın hemen yanındaki eski medrese binası bir kültür merkezi olarak kullanılıyor, iç avluya girip Osmanlı-Rum-Türk yapı diyaloğunu bir arada gör. Sokak aralarında yürürken zamanın nasıl durduğunu hissedeceksin; kasaba küçük ama her taş cephesi bir hikâye taşıyor. Eğer geceyi burada geçirmeye karar verdiysen akşamüstü ışığı bekle, taş cepheler altın renge dönüyor.

Ağırnas, dünya mimarlık tarihinin en büyük ustalarından Mimar Sinan'ın doğduğu köydür. Sinan yaklaşık 1490 yılında burada, Hristiyan bir Karamanlı Rum ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi; çocukluğu bu köyün taş sokaklarında geçti. Yavuz Sultan Selim döneminde devşirme sistemiyle İstanbul'a alındı, Yeniçeri Ocağı'nda yetişti ve Kanuni Sultan Süleyman zamanında baş mimar oldu. Süleymaniye, Selimiye, Şehzadebaşı ve daha yüzlerce yapının imzasını taşıyan Sinan, 50 yıldan uzun bir süre boyunca Osmanlı mimarisinin çizgisini belirledi. Köyün merkezinde restore edilmiş Mimar Sinan Evi Müzesi var; Sinan'ın çocukluğunda kullandığı sanılan taş mekânları, dönemin gündelik eşyalarını ve ustanın hayatını anlatan bir sergiyi bir arada göreceksin. Müzeden sonra köyün altındaki Ağırnas Yeraltı Şehri'ne mutlaka in. Kapadokya'daki Derinkuyu ya da Kaymaklı kadar geniş değil ama kendi çapında derin, çok katlı ve son derece iyi korunmuş. Erken Hristiyan döneminden Bizans'a kadar sığınma amaçlı kullanılan bu tünel sisteminin havalandırma bacaları hâlâ işlev görüyor. Köyde yürürken cephelerdeki taş işçiliğine dikkat et; usta çıkaran bir toprakta doğal olarak her duvar bir izlenim bırakıyor.

Kayseri, Anadolu Selçuklularının 13. yüzyıldaki başkenti ve tarih boyunca İpek Yolu'nun kilit duraklarından biri. Şehrin göbeğinde Kayseri Kalesi seni karşılıyor; Bizans temelli, Selçuklu tarafından 1224'te I. Alaeddin Keykubad döneminde bugünkü siyah bazalt taşlı haliyle yeniden inşa edildi. Kalenin hemen doğusunda Hunat Hatun Külliyesi var: cami, medrese, hamam ve türbeden oluşan 1238 tarihli bu külliye, Anadolu'nun bir kadın hükümdar tarafından yaptırılmış ilk büyük Selçuklu külliyesidir. Hunat Hatun, Alaeddin Keykubad'ın eşi ve II. Gıyaseddin Keyhüsrev'in annesiydi. Avludaki türbede yatıyor; medrese bugün Etnografya Müzesi olarak hizmet veriyor. Külliyeden birkaç yüz metre kuzeyde Gevher Nesibe Şifahanesi; dünyanın ilk tıp eğitim kurumlarından biri, 1206'da yapılmış. Şifaiye ve tıp medresesi bir arada; teori ve pratiğin aynı avluda okutulduğu bu model, sonraki yüzyıllarda Avrupa'daki üniversite hastanelerinin öncüsü sayıldı. Kalenin batısındaki Kapalıçarşı ise 1497 Osmanlı yapımı, hâlâ aktif ticaret alanı; pastırma, sucuk, halı ve bakırcılıkla ünlü. Rotan burada bitiyor; ama Erciyes'in eteğinde bir Selçuklu şehrinde ne kadar zaman geçirmek istediğine sen karar veriyorsun.