İzmir → Çeşme

Urla'nın kalbi taş evleridir. 19. yüzyıl Rum yapılarının kesme taş cephelerini, ahşap balkonlarını, kalem işi süslemelerini kısa bir sokak yürüyüşünde görebilirsin. Merkezdeki Kamanlı Camii; 1789'da Rum ortodoks kilisesi olarak inşa edilen bu bazilika 1923 mübadelesi sonrasında camiye çevrilmiş; ancak orijinal kemer sistemi, narthex geometrisi ve avlu duvarları hâlâ okunuyor. Şehir merkezinden 4 kilometre batıda Klazomenai Antik Kenti var: İyonya'nın on iki kentinden biri, MÖ 6. yüzyılda dünyanın bilinen en eski zeytinyağı işliğinin kurulduğu yer. Kazılar hâlâ sürüyor ama açık bölümler ziyarete uygun; presleme taşları, seramik pithosları ve depolama bölmelerini görebilirsin. Urla İskelesi'ne dönersen enginar tarlaları ve mütevazı balıkçı barınağı seni karşılar; Ege'nin bu köşesi henüz Alaçatı gibi turizmin ağır abluka altına almadığı bir dinginlik taşıyor. Ben her geldiğimde farklı bir sokak fotoğrafı çıkar burada; taş, ışık ve boya yıllara meydan okuyor.

Sığacık, Türkiye'nin ilk Cittaslow; Sakin Şehir; üyelerinden biri. Osmanlı döneminde 16. yüzyılda inşa edilen kalenin siperleri hâlâ ayakta; kalenin içinde bugün hâlâ yaşayan bir mahalle var, dar sokaklardan geçerken çamaşır ipleri, sardunya saksıları ve balıkçı kayıkları seni karşılar. Ancak Sığacık'ın asıl büyüsü kaleden 1 kilometre içeride: Antik Teos. İyonya'nın on iki kentinden biri, şarap tanrısı Dionysos'a adanmış dünyanın en büyük tapınaklarından birinin bulunduğu yer. MÖ 2. yüzyılda mimar Hermogenes tarafından tasarlanan bu İon tapınağının 44 sütunundan bazıları hâlâ ayakta; mermer parçaları zeytinlik arasına dağılmış, arkeologların temizlediği bölümler kapalı ziyaret alanı içinde. Antik tiyatroda oturup Ege'yi karşıda görebiliyorsun; akustik hâlâ mükemmel, alçak sesle konuşsan karşıdan duyuyor. Sığacık pazarı cumartesi kurulur; ege otları, keçi peyniri, karakovan balı: yerelin küçük ama gerçek hediyesi.

Alaçatı, 19. yüzyıl Rum-Osmanlı mimarisinin Türkiye'de en iyi korunmuş örneklerinden. Kesme taş cepheler, mor-mavi-fildişi pencere pervazları, üzüm asmalarıyla örtülü sokaklar: bir açık hava mimarlık galerisi gibi. Merkez sokakları Kemalpaşa ve Yeni Mecidiye üzerinde yürüyerek 1 saat kolayca geçirebilirsin. Alaçatı Ilıca Camii; 1874 yılında dönemin Rum cemaati tarafından katolik kilisesi olarak inşa edilmiş, cumhuriyet sonrası camiye çevrilmiş; iç mekanda hâlâ orijinal ahşap tavan işçiliği ve orijinal pencere kompozisyonu görülür. Kasabanın kuzeyinde Yel Değirmenleri Tepesi; 7 adet 18. yüzyıl taş değirmeni, bir zamanlar buğday öğütürdü, şimdi Ege'nin sürekli poyrazına sessiz tanıklar. Tepeye 10 dakikalık yürüyüşle çıkarsın; günbatımında ışık altın rengine döner, karşıda Çeşme yarımadasının silüeti belirginleşir. Alaçatı'nın turizm patlaması 2000'lerden sonra başladı; ben ilk geldiğimde sokakların çoğu boştu. Şimdi yaz aylarında kalabalık ama karakter hâlâ yerinde duruyor.

Çeşme'nin adı Farsça çeşme; su kaynağı; kelimesinden gelir; kasabanın Ilıca semtindeki termal kaynaklar bu adın atası. Kasabanın kalbi Çeşme Kalesi: 1508'de II. Bayezid döneminde inşa edilmiş, dikdörtgen planlı, altı burçlu Osmanlı deniz kalesi. Kalenin içindeki Çeşme Arkeoloji Müzesi yakındaki Erythrai antik kentinin buluntularını sergiliyor; İyonya'nın on iki kentinden bir tanesi daha. Kaleden Sakız Adası'nı; sadece 8 kilometre karşıda, tarih boyunca Bizans'tan Cenevizlilere, Osmanlı'dan Yunanistan'a el değiştirmiş bu ada: çıplak gözle görürsün, açık havada zeytin ağaçlarını bile ayırt edebiliyorsun. Kale surlarından iner inmez limana varırsın; balıkçı tekneleri, martılar, tuz kokusu: Ege'nin arşetipal görüntüsü. Kasabanın kuzeyinde Erythrai Antik Kenti; bugün Ildırı köyü; 25 kilometre uzakta, zamanın kaldıysa akropol, tiyatro ve nekropolisi görebilirsin. Çeşme'nin Ilıca semtindeki termal kaynaklar Osmanlı'dan beri şifa amaçlı kullanılıyor; kükürtlü su cilt hastalıklarına iyi geliyor. Bu 80 kilometrelik rotanın son noktası; poyraz burada en açık esiyor, tuz burnunda kalıyor.