Antalya → Alanya

Antalya doğu çıkışından 44 kilometre ilerideki Aspendos'a vardığında ilk gördüğün şey mısır tarlaları arasından yükselen bir kum rengi duvar olur; bu MS 2. yüzyılın ortasında İmparator Marcus Aurelius döneminde biten tiyatronun dış cephesidir. İçeriye girip sahneden karşı basamaklara baktığında biraz alkışla; Aspendos'un akustiği hâlâ Akdeniz'deki en iyi korunmuş antik tiyatro akustiğidir; en üst sıradaki taşa kısık bir konuşma dahi çıkar. Sahne binasının kırk metre yüksekliği ve iki katlı sütun düzeni Zenon adında yerli bir mimara aittir; imparator tiyatroyu onun tasarımıyla bitirdi. Tiyatrodan çıkıp arkadaki tepeye tırmandığında agora, bazilika, nymphaeum ve şehir kapısı hâlâ ayaktadır; yamaç boyunca Roma su kemerinin kilometrelerce uzanan taş kanalını göreceksin. Aspendos'un Eurymedon; bugünkü Köprüçay; kıyısındaki liman şehri olduğunu unutma. Bugün deniz on kilometre güneyde ama Roma döneminde gemi buraya kadar gelebiliyordu; şehir bu ticaretle zenginleşti, tiyatro bu paranın ürünüdür. Sahne kenarına oturup Marcus Aurelius'un huzurunda oynanan bir tragedyayı hayal etmek burada zor değil.

Side'ye vardığında hemen anlarsın: bu bir açık hava müzesi, ama içinde balkonlarda çamaşır asılan evler, kediler ve dondurmacılar var. Antik ismi Side, Luwice'de 'nar' demek; bereket sembolü. MÖ 7. yüzyılda Kymeli Rum kolonicilerin kurduğu bu şehir Roma döneminde köle ticaretinin Akdeniz'deki en büyük limanıydı; buradan geçen her gemi vergi öderdi ve şehir bu parayla mermer sütunlarını dikti. Yarımadanın en ucunda beş sütunu ayakta duran Apollon Tapınağı durur; günbatımında oraya varırsan Akdeniz'in tam üstünden geçen güneş sütun aralıklarında pembe-turuncu bir tablo yapar; Side'nin klasik fotoğrafı işte budur. Tapınağın hemen yanındaki Athena Tapınağı ile birlikte iki mabet de MS 5. yüzyılda Bizans döneminde bazilikaya çevrildi, sonra yıkıldı. Ana caddede yürürken sağ tarafında agora, sol tarafında Roma hamamı (bugün müze), en arkada da yaklaşık 15.000 kişilik antik tiyatro var. Tiyatronun basamaklarında oturup denize bakmak Side'nin en sessiz anıdır; turist kalabalığı aşağıda kalır, yukarısı sadece sen ve rüzgâr.

Manavgat Şelalesi'ne indiğinde ilk şaşırdığın şey düşüş yüksekliği olur; sadece iki metre. Ama şelale yüksekliğini genişliğinden alır; kırk metre boyunca uzanan taş sırt boyunca Manavgat çayının bütün debisi bir anda aşağı akar ve kızıl kayalıklar üzerinde bir sis perdesi bırakır. Yaz sıcağının otuz beş dereceyi aştığı öğle saatlerinde bile şelale çevresi beş-altı derece serindir; kayanın üzerinden atlayan suyun getirdiği rutubet ağaçların altına iner. Manavgat çayı Toroslar'daki Beyşehir yakınlarından çıkıp Manavgat Barajı ve Oymapınar üzerinden gelir; Roma zamanından beri sulama için kullanıldı, bugünkü portakal ve muz tarlalarının hayat kaynağıdır. Şelalenin hemen üstündeki asma köprüden geçip karşı taraftaki çınar ağaçlarının altına bir bank bul, on beş dakika oradaki suyun sesini dinle; Antalya sahilinin turist yoğunluğundan sonra bu ses seni sıfırlayacak. Fotoğrafın en iyi noktası köprünün tam ortası, alt açıdan; şelale karşıdan gündüz ışığında ışıltılı bir su duvarına dönüşür.

Alanya'ya girdiğinde şehri tanımlayan tek bir görüntü var: Kızıl Kule; Selçuklu Sultanı Alaeddin Keykubad tarafından 1226'da inşa ettirilen 33 metre yüksekliğindeki sekizgen kule sahilin tam kıyısında, kızıl tuğlalarla parlar. Kule sadece bir savunma yapısı değil, aynı zamanda arkasındaki tersanenin; Türkiye'nin tek Selçuklu tersanesinin; koruyucusuydu. Beş odalı tersaneden bugün hâlâ ahşap gemilerin yapıldığı Alanya markası çıkar. Kızıl Kule'den yukarı, kayalık yarımadanın üzerindeki asıl kaleye çıkacaksın; arabayla yirmi dakikalık virajlı bir tırmanış ya da sabahtan teleferikle iki dakikada varış. Zirveye vardığında İç Kale'nin tam ortasındaki dörtgen alan boş görünür ama aslında burası Bizans döneminde bir kilise, Selçuklu döneminde bir saray, sonra da bir eğitim mekânıydı. Kale burcundan Akdeniz'e baktığında Kleopatra Plajı'nın altın kumu, batıda Damlataş Mağarası'nın girişi, doğuda ise günün ilk uğradığın Side'ye kadar uzanan sahil gözünün önündedir. Ben bu manzarada her seferinde şunu düşünürüm: Alaeddin Keykubad neden başkent olarak Konya'yı seçti, çünkü buradan Akdeniz onun avucundaydı.