Denizlerin Tuzluluk Oranları
Türkiye'yi çevreleyen dört denizin tuzluluğu birbirinden belirgin biçimde farklıdır ve bu fark yalnızca bir merak konusu değildir: denizde ne kadar kolay yüzdüğünüzü, suyun ne kadar çabuk ısındığını ve hangi canlıların orada yaşadığını doğrudan belirler.
Önce bir düzeltme. Bu yazı 2010'dan 2026'ya kadar tuzluluk değerlerini yüzde (%) işaretiyle verdi; “Karadeniz'in tuzluluk oranı %18'dir” gibi. Doğru birim binde (‰).
Fark küçük görünüyor ama değil: %18 tuzluluk, litrede 180 gram tuz demektir; Ölü Deniz'den bile tuzlu, neredeyse doymuş bir salamura. Karadeniz'de yüzmüş olan herkes bunun böyle olmadığını bilir. Doğrusu ‰18, yani litrede yaklaşık 18 gram; yüzdeye çevirirsek %1,8.
İşin ilginç yanı: rakamların kendisi doğruydu. Yazan kişi değerleri doğru bulmuş, yanlış işareti koymuştu. Tek karakterlik bir hata, on altı yıl yayında kaldı.
Tuzluluk nasıl ölçülür?
Deniz suyunun tuzluluğu binde (‰) ya da eşdeğeri olan psu (practical salinity unit) ile ifade edilir. ‰35 demek, bir litre suda yaklaşık 35 gram çözünmüş tuz demektir.
Karşılaştırma için: dünya okyanuslarının ortalaması ‰35 civarındadır. Bu sayıyı aklınızda tutarsanız aşağıdaki değerlerin ne anlama geldiğini hemen anlarsınız.
Karadeniz; ‰18 civarı
Karadeniz, Türkiye'yi çevreleyen denizlerin en az tuzlu olanıdır; okyanus ortalamasının yaklaşık yarısı kadar tuz içerir. Sebebi basit: Tuna, Dinyeper ve Don gibi büyük nehirler Karadeniz'e sürekli tatlı su boşaltır, buna karşılık havzanın açık okyanusla bağlantısı yalnızca İstanbul Boğazı üzerindendir.
Bunu suda hissedersiniz: düşük tuzluluk suyun kaldırma kuvvetini azaltır, yani Karadeniz'de Akdeniz'e göre daha çok çaba harcayarak yüzersiniz. Tuzluluğun düşük olması aynı zamanda suyun kışın daha kolay soğumasına yol açar.
Marmara Denizi; iki katlı deniz
Marmara, bu listedeki en ilginç denizdir çünkü tek bir tuzluluk değeri yoktur. Deniz, üst üste duran iki ayrı su kütlesinden oluşur:
- Üst tabaka (yaklaşık ilk 25 metre): ‰21–25. Bu, İstanbul Boğazı'ndan giren Karadeniz suyudur. Kış aylarında rüzgârın karıştırıcı etkisi ve Karadeniz'den gelen suyun azalmasıyla değer yılın en yüksek seviyelerine çıkar.
- Alt tabaka: ‰38,5 civarı. Bu ise Çanakkale Boğazı'ndan dipten giren Ege suyudur. Daha tuzlu olduğu için daha ağırdır ve altta kalır; sıcaklığı yıl boyunca 14,5 °C dolayında sabit seyreder.
Yani Marmara'da yüzdüğünüzde Karadeniz suyunda yüzersiniz; birkaç on metre altınızda ise Akdeniz suyu durur. İki tabaka birbirine kolay karışmaz ve bu durum Marmara'nın oksijen dengesi ve müsilaj gibi sorunlarının da temelindedir.
Ege Denizi; ‰33–39 aralığı
Ege, kuzeyden güneye doğru tuzlanan bir denizdir. Kuzeyde Çanakkale Boğazı'ndan çıkan az tuzlu Karadeniz kökenli su ve Meriç gibi nehirler değeri aşağı çeker; güneye inildikçe Akdeniz karakteri ağır basar ve tuzluluk yükselir.
Akdeniz; ‰36–39, en tuzlusu
Akdeniz, dört deniz içinde en tuzlu olanıdır ve okyanus ortalamasının üzerindedir. Sebebi buharlaşmadır: sıcak ve kurak iklimde yüzeyden buharlaşan su tuzu geride bırakır, kaybı karşılayacak büyük nehir girişi de yoktur.
Bu yüzden Akdeniz'de yüzmek daha kolaydır; su sizi daha çok kaldırır. Yüzme kolaylığı sıralaması tuzlulukla aynıdır: Akdeniz → Ege → Marmara → Karadeniz.
Özet tablo
| Deniz | Tuzluluk (‰ / psu) | Not |
|---|---|---|
| Karadeniz | ~18 | En az tuzlu; nehir girişi yüksek |
| Marmara (üst) | 21–25 | Karadeniz kökenli su |
| Marmara (alt) | ~38,5 | Ege kökenli su, ~14,5 °C |
| Ege | 33–39 | Kuzeyden güneye artar |
| Akdeniz | 36–39 | En tuzlu; buharlaşma yüksek |
| Dünya okyanus ortalaması | ~35 | Karşılaştırma için |
Değerler mevsime, derinliğe ve ölçüm noktasına göre değişir; yukarıdakiler yaygın kabul gören aralıklardır. Kesin ve güncel ölçümler için aşağıdaki kaynaklara bakın.
Kaynaklar
- ODTÜ Deniz Bilimleri Enstitüsü - MARMOD: Marmara Denizi (Karadeniz ~18 psu, Marmara üst 21-25 psu, alt ~38,5 psu)
- Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı - Ege Denizi Özet Raporu (resmî kaynak)
- Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı - Çevresel Göstergeler (resmî kaynak)
Bağlantılar 15 Ağustos 2026 tarihinde denetlendi.
Bu yazıda geçen yerler
Şehir rehberlerimiz ve o şehirden geçen yol rotalarımız.
İlgili Yazılar
Atatürk’ün Turizmle İlgili Sözleri ve İzini Sürebileceğiniz Yerler
Ege–Akdeniz Sahil Rotası: Kuşadası’ndan Alanya’ya
