Rize → Ayder

Pazar sahiline geldiğinde ilgi çekici bir kayalık göreceksin: Kız Kulesi. Denize doğru uzanan küçük bir adacığın üzerinde, 14. yüzyıldan bu yana ayakta duran, muhtemelen Cenevizliler tarafından ticaret gemilerinin gözetimi için inşa edilmiş bir yapı. Halk arasında adı 'Kız Kulesi' olsa da tarih kaynakları buranın bir gözetleme kulesi olduğunu söyler; içinde bir sarnıç ve tek girişi bulunur. Pazar'ın antik adı Athenae; evet, Yunan tanrıçası Athena ile aynı kökten, ve şehrin iki bin yıllık bir sahil yerleşimi olduğu Trabzon Vilayet Salnamelerinde geçer. Ben buraya her gelişimde arabayı sahile yakın park edip kayalıklara birkaç dakika bakıyorum; dalgalar kulenin dibine vururken çıkardığı ses, Karadeniz'in ritmini anlatan bir metronom gibi. Ada, kıyıdan yaklaşık 80 metre uzakta ve yaz aylarında dalgıçlar yüzerek yaklaşıyor, ama bunu kesinlikle önermiyorum: akıntı bölgede güçlüdür. Karşıdan izlemek yeterli. Pazar aynı zamanda Karadeniz sahilinde balıkçıların yoğunlaştığı bir noktadır; hamsi mevsimi kasımdan şubata kadardır ve karşılaşırsan tazeliğini gözünden anlarsın.

Ardeşen, Fırtına Vadisi'nin Karadeniz'e açıldığı noktadır ve buradan itibaren rotamız kuzey-güney doğrultusunda içeriye, dağlara dönüyor. İlçe adının 19. yüzyıl sonlarında bölgede yaşayan Rum yerleşimi Artaşen'den türetildiği söylenir; deresi ve dere ağzındaki verimli topraklar bölgeye ismini vermiş. Fırtına deresi burada Karadeniz'e döküldüğünde debisi saniyede 50-60 metreküpe kadar çıkabilir; ilkbahar kar erimesinde bu rakam misliyle artar ve derenin adı boşuna 'Fırtına' konmamıştır. Ben Ardeşen'e vardığımda her seferinde D010'dan güneye, yani içeriye dönmeden önce köprüden aşağı bir bakıyorum; suyun renginde Kaçkar buzullarının erimiş grisini görürsün. Buradan itibaren yol daralacak, virajlar sıklaşacak ve deniz artık geride kalacak. Ardeşen ilçe merkezi küçük ama işlek; benzin istasyonları burada sık, çünkü Ayder'e çıkmadan önce son sivil nokta bu. Rafting için Türkiye'nin en zorlu parkurlarından birine giriyoruz aslında; Fırtına deresi uluslararası zorluk skalasında III-IV arasıdır, temmuz-ağustos ayları en aktif dönemi. Bunu bilmen için söylüyorum; merak edersen Ardeşen'de rezervasyon yaptırıp iniş yapılabilir.

Çamlıhemşin, adını Hemşinlilerden alan bir ilçe; Ermeni kökenli olduğu tarihsel olarak kabul edilen bu topluluk, Bizans döneminde bölgeye yerleşmiş, sonrasında Müslümanlaşmış ve kendine özgü bir dil olan Hemşince ile kültürünü bugüne taşımıştır. Şenyuva mevkisindeki taş köprü, Osmanlı döneminde 1699 yılında inşa edilmiş; kemer açıklığı yaklaşık 15 metre, tek gözlü ve dere üzerine kavis çizerek uzanıyor. Ben her gelişimde köprünün ortasında durup aşağı bakıyorum; Fırtına deresi burada dar bir kanaldan geçtiği için su hızla akıyor ve derinliği bazı yerlerde 8 metreye ulaşıyor. Köprünün taşları arasındaki kireç harcı üç yüz yıl sonra bile sağlam; Osmanlı köprü mimarisinin Doğu Karadeniz'deki en güzel örneklerinden biri sayılır. Vadinin bu noktasında yamaçlar dikleşiyor ve aşağı bakınca su sesi yankılanıyor. Çamlıhemşin merkezine varmadan önce bu köprüyü mutlaka gör, çünkü Ayder'e çıkarken bir daha uğramayacaksın. Çevredeki ahşap evler serender denilen ambar yapıları içeriyor; dört sütun üzerinde havada duran bu ambarlar tahılı ve unu nemden korumak için tasarlanmış, bugün pek çoğu hâlâ bakımlı hâlde. Serender görürsen mutlaka çevresini dolaş, alt kısmındaki oymalara dikkat et.

Vardık; Ayder Yaylası, deniz seviyesinden 1.350 metre yükseklikte, Kaçkar Dağları Milli Parkı'nın en bilinen giriş noktası. Yayla, iki dere kolunun kesiştiği geniş bir düzlükte kurulu ve etrafındaki dağlar 3.000 metrenin üzerine çıkıyor. Ayder aynı zamanda bir termal kaplıca noktası; sıcaklığı yaklaşık 55-56 dereceye ulaşan sülfürlü sular Osmanlı döneminden bu yana şifa aramak için kullanılıyor ve 1990'larda modern kaplıca tesisi kuruldu. Ben her yaylaya çıkışımda önce dönüp Kaçkar zirvesini arıyorum; açık havada güneybatı yönünde piramit gibi yükselen zirveyi görebilirsin; 3.937 metrelik Kaçkar Dağı Türkiye'nin en yüksek Karadeniz zirvesidir. Yaylaya varır varmaz hava serinleyecek; yazın bile gece sıcaklığı 12-14 dereceye düşer ve sabah çiy yerdedir. Sisin buraya girişi ani; öğleden sonra 15.00'ten sonra vadiye kadar iner ve bir saat içinde her yeri kaplar, o yüzden fotoğraf çekeceksen sabah 10 civarı en berrak zaman. Yaylanın etrafındaki ahşap evler geleneksel Hemşin mimarisiyle inşa edilmiş; taş temel üstünde ahşap gövde ve kırma çatı, hepsi yerel şartlara uygun. Ayder'in dere kenarında yürüyeceğin patika seni Gelin Tülü Şelalesi'ne kadar götürür; bu yayla sadece bakılacak değil, içinde yürünecek bir yer.