Muğla → Marmaris

Aracı manzara cebinde park ettiğinde önce Sandras Dağı’nın rüzgârı yüzüne çarpar. Aşağıya bak; göreceğin şey Gökova Körfezi’nin tam kalbi. Karşındaki uzun mavi şerit 50 kilometreyi aşan bir iç deniz; oşinograflar bu körfezin Akdeniz’in en zengin biyolojik çeşitliliğine sahip koylarından biri olduğunu söylüyor. Suyun renginin bu kadar canlı olmasının sebebi de derinlik: bazı noktalarda 70 metreyi geçen bir çanak, gün ışığını farklı yansıtır. Uzakta, körfezin başına yerleşmiş küçük beyaz noktalar Akyaka’nın evleri; solunda Muğla dağlarının çam ormanları, sağında ise Datça Yarımadası’na doğru uzanan sırt hattı. Havanın açık olduğu bir günde ufukta İstanköy (Kos) Adası’nın hayal meyal silüetini bile seçebilirsin. Bu manzara noktası tesadüfen oluşmadı; karayolları D550’yi genişletirken yolcuların dinlenip iniş öncesi frenlerini soğutması için yol cebi tasarlandı. Ben burada aracı durdurup mutlaka birkaç dakika yürürüm; nefes almak, gözü ufka çevirmek insanı yolun geri kalanına hazırlar. Fotoğraf çekmek istersen sabah 10 ile öğlen arası ışık en berrak; öğleden sonra körfez üzerine sıklıkla hafif bir puslu tabaka çöker.

Akyaka’ya girdiğinde göreceğin ilk şey Nail Çakırhan mimarisi olacak. Ağa Han Mimarlık Ödülü’nü 1983’te almış olan bu mimar, Ula yöresine özgü ahşap konsol pencereleri, geniş saçakları ve beyaz badanalı taş temelleri modern konutlarla harmanlayarak Akyaka’nın karakterini belirledi. Yerel imar planı bu geleneği koruyor: hiçbir bina üç kattan yüksek çıkamaz, hiçbir çatı düz beton olamaz. Cittaslow ağına 2011 yılında kabul edilen kasaba, Türkiye’nin bu unvana sahip ilk sahil yerleşimidir. Yürüyerek beş dakikada Azmak Nehri’nin ağzına iner, buz gibi akan berrağını görürsün; nehrin kaynağı Sandras Dağı’nın yeraltı sularıdır, su sıcaklığı yaz kış on iki derecede sabittir. Nehrin kıyısında sazlıklar arasında salınan tekneler ve iri sarı balıkların gölgesi seni büyüler. Kasabanın sahili ince taşlıdır, yürüyüş için tabanı sert ayakkabı gerekir. Batı ucundaki iskeleden Gökova Körfezi’nin karşısına doğru bakarsan Datça Yarımadası’nın uzun sırtını görürsün. Öğle molası vermek istiyorsan Azmak boyunca sıralanan çınar ağaçlarının gölgesinde bir masa bulmak zor değildir; su kenarında oturmak nehrin serinliğini yüzüne yansıtır. Ben her Akyaka geçişimde Azmak’ın son yüz metresinde küçük bir teknede kıyıdan denize doğru sallanırım; bu, Gökova’yı içeriden görmenin en yavaş ve en zengin yoludur.

Çetibeli, ismini bu geçidin çeti (küçük geçit) kelimesinden alıyor ve Gökova havzasını Marmaris havzasına bağlayan doğal bir eşik. Aracını park ettiğinde göreceğin ilk şey kızılçam ormanı; Muğla ili Türkiye’nin en zengin çam balı üreticilerinden biridir ve Çetibeli çevresi bu balın yoğun üretildiği bölgelerden. Etrafına bakarken ağaçların gövdesindeki küçük siyah lekelere dikkat et; bunlar basra böceğinin salgısıdır, çam ballarının şeker kaynağı burada oluşuyor. Yürüyüş yollarına saparsan orman içi tabelalarını görürsün, kısa turlar için işaretlenmiş rotalar mevcut. Bu yayla aynı zamanda 1970’lerin sonuna kadar Marmaris’e ulaşmanın tek karayolu güzergâhıydı; asfalt yapılmadan önce buradan katırlarla gelinirdi. Şimdi rakımın 250 metreye düştüğü bir dinlenme noktası. Yol boyunca gördüğün çam yükseklikleri 20-25 metreyi buluyor, bazı ağaçların yaşı bir yüzyılı geçmiş durumda. Motor sıcaklığın uzun inişten sonra biraz yüksek olabilir, on dakikalık mola aracın soğuması için yeter. Etrafta bal satan üreticilere rastlayabilirsin; süzme çam balı iyi bir yol hatırasıdır ve bölgenin en özgün ürünlerindendir.

Marmaris’e girişinde önce marinayı görürsün; 700 yatın üzerinde kapasiteye sahip bu marina Doğu Akdeniz’in en büyük yat üslerinden biridir. Karşındaki tepede Marmaris Kalesi yükselir; Kanuni Sultan Süleyman’ın 1522 Rodos seferi sırasında burayı yeniden inşa ettirdiği kaynaklarda geçer, iç avlusunda küçük bir arkeoloji müzesi bulunur. Şehrin antik adı Physkos’tur, antik Karya federasyonunun liman kentlerinden biriydi ve Rodos’un karşısında stratejik bir konumdaydı. Kaleden aşağıya indiğinde daracık taş sokaklarla örülü Kaleiçi’ne varırsın; boyalı kepenkler, sarmaşıklı balkonlar ve yüzlerce metre boyunca uzanan zanaatkâr dükkânları burasının karakterini oluşturur. Kaleiçi’nin bitiminde Uzun Yalı’ya çıkarsın; Marmaris’in yaklaşık 10 kilometre boyunca uzanan ana sahil yürüyüş yolu ve palmiye dizili sahil bandı. Yürüyüşün ortasında sağa saparsan Bar Sokağı’nın gündüz sakin, akşam hareketli havasını görürsün. Uzun Yalı’nın karşısında körfezi kapatan Nimara Adası deniz sisi kalktığında yeşil bir yay çizer; adanın adı Bizans dönemine kadar uzanır. Ben Marmaris’te akşam üstü marinanın bittiği noktada oturup yat direklerinin arasında güneşin batışını izlemeyi tercih ederim; doğu-batı uzanan bu koyda güneş dağların arkasından uzun bir alacakaranlıkla iner.