Muğla → Fethiye

Ula, Muğla'nın kalabalığından sonra sana adeta bir nefes ara verdirir. Beyaz badanalı Ula evleri, Muğla merkezindekilerle akraba ama daha kompakt; kapı üstlerinde ahşap saçaklar, pencere kenarlarında mavi renk vurguları, çatılarda yine o tanıdık taş bacalar var. Meydan küçük, iki dakikada bir uçtan bir uca geçersin; asıl karakter meydanın kuzeyine ve doğusuna açılan dar taş sokaklarda saklı. Yerel halk seni gördüğünde başıyla selam verir; bu bir turizm gösterisi değil, sadece köy geleneği. Ula'nın bir başka özelliği: 19. yüzyıldan beri neredeyse hiç değişmemiş sokak dokusu. Belediyenin uyguladığı sıkı imar kuralları sayesinde beton apartman meydan çevresine sızmamış; içeri girdikçe bir açık hava müzesinde yürüyor gibi hissedersin. Bir saatte üç şey yap: Ula Şeyh Camii'nin avlusunda beş dakika otur, meydan kuzeyindeki sokakta üç ev boyunca yürü, ana meydana geri dönerken taş çeşmenin ağzından bir avuç su iç: soğuk, kireçli, karakteristik. Fazla vakit ayırma, çünkü Köyceğiz'e kadar 54 kilometre var ve o inişte manzara sık sık dur-kalk isteyecek. Ula sana bir 'ısınma' durağı; asıl sahne henüz gelmedi.

Köyceğiz'e gelirken en sevdiğim an, göl kıyısındaki uzun palmiye dizisinin sana açıldığı andır. Köyceğiz Gölü, Türkiye'nin en büyük gölleri arasında değil ama en özgün olanlardan biri: tatlı su ile Akdeniz'e Dalyan kanalıyla bağlı, yani yarı-tuzlu bir su rejimi var. Gölde çipura ve levrek doğal olarak dolaşır; kıyıdan bakıldığında sık sık sıçrayış görürsün. Kıyı yürüyüş bandı yaklaşık iki kilometre; palmiyelerin gölgesinde yürürsen 20 dakikada bir uçtan bir uca gidersin. Ama Köyceğiz'in asıl imzası sığla ormanlarıdır; Latince adıyla Liquidambar orientalis, Türkiye'de sadece bu bölgede endemik olarak yetişen bir ağaç. Yaprakları güzün kırmızı-turuncu tonlara döner, Ege'de böyle bir sonbahar rengini başka yerde göremezsin. Toparlar Şelalesi'ne kadar giden yan yol, seni bu ormanın orta yerinden geçirir; gücün varsa 20 dakikalık sapmaya değer. Öğle molası için göl kıyısı ideal; kendi getirdiğin yiyeceği bir bankta yer, gölün karşı yakasındaki tepelerin gerçekten çok uzakta olmadığını fark edersin; sığla ormanı bakışı yumuşatıyor. Suyun sıcaklığı yaz aylarında 26-28 dereceye kadar çıkar; sabahleyin ise 20'nin altında, göl yaklaşırken hafif buğu bile görebilirsin.

Dalyan meydanına vardığında karşı yakada seni ilk karşılayan görüntü kayalara oyulmuş tapınak cepheli mezarlardır. Beş büyük mezar, iki bin dört yüz yıldır aynı yerdeki kaya yüzüne oyulmuş; sabah ışığı doğudan geldiğinde derin taş oyukları belirginleştirir, öğleden sonra ise cepheler düzleşir. Nehir üzerinden bir tekne alırsın; meydan iskelesinden hareket eden, tarifeli çalışan küçük tekneler var; Kaunos harabelerine on beş dakikada geçersin. Antik kent büyük, iki-üç saat rahatça geçirirsin: tapınak platosu, tiyatro (yaklaşık 5.000 kişilik), Roma hamamı, agora ve akropol yolu. Tiyatronun üst sırasından bak; deltanın nehir kollarını, İztuzu Plajı'nın uzayan kum şeridini ve arkanda antik surların taş dizisini aynı manzarada görürsün. Kaunos'un ilginç tarihçesi: liman şehri olarak kurulmuş, ancak alüvyonlar limanı yavaşça doldurmuş; MÖ 4. yüzyılda denize yakınken bugün deniz yaklaşık 3 kilometre uzakta. Sıtma nedeniyle Bizans döneminde terk edilmiş; bu yüzden Efes gibi geç dönem tabakalarla karışmamış, erken katmanlar oldukça temiz. Delta turu için ek bir saat ayır; İztuzu Plajı Caretta caretta yumurtlama sahili olduğu için gece kapalı, gündüz sınırlı ziyarete açık. Yumurta çıkış sezonunda kum üzerinde işaretli koruma alanlarına dikkat et.

Fethiye merkezine vardığında iki katman aynı anda karşına çıkar: yamaçtaki Amyntas Kaya Mezarı'nın MÖ 4. yüzyıldan gelen tapınak cephesi ve altındaki modern kent dokusu. İkisi arasında 2.400 yıl var ama görsel olarak birbirlerinden ayrı durmazlar; kent, mezarın altında yaşamaya devam eder. Aracını liman civarı otoparklarından birine bırak; merkez kalabalık, işlek saatlerde yer bulmak zordur; erken vardıysan mutlu ol. Amyntas'a çıkmak için yamacın eteğinden basamaklı bir merdiven var, yaklaşık 20 dakika tırmanışla mezar önündeki teras platformuna ulaşırsın. Cephede Yunanca kitabe hâlâ okunabiliyor: Amyntou tou Ermagiou; 'Ermagi oğlu Amyntas'. Kimliği net bilinmiyor ama önemli bir Likya soylusu olduğu tahmin ediliyor. Teras'tan Fethiye Körfezi aşağıdadır; sağda antik Telmessos'un liman kalıntıları, karşıda Şövalyeler Adası ve arkanda kent yamaca doğru yayılır. Aşağı in, liman boyunca yürüyüş bandını takip et; eski çarşı bölgesi ile balıkçı hali kısa bir mesafede birbirine bağlanır. Fethiye Müzesi kısa ama zengin: bölgeden çıkarılan Likya heykel parçaları ve Kadyanda antik kentine ait yazıtlar burada sergileniyor. Rota bitti; arkanda 130 kilometre, önünde Ölüdeniz'in mavi lagünü, Babadağ'ın yamaç paraşütü rampası ve Kayaköy'ün terk edilmiş taş evleri var. Bunlar bir sonraki rotanın konusu.