Erzurum → Ankara

Uzun bir sürüşün sonunda Sivas'tasın. Erzurum'daki medreselerden sonra buraya gelmek işe yarıyor: aynı geleneğin otuz altı yıl önceki hâlini göreceksin. Şifaiye Medresesi 1217 tarihli ve önemi işlevinden geliyor: burası Anadolu'nun ilk tıp medreselerinden. Sekiz yüz yıl önce bu avluda hekim yetiştiriliyordu. İçeri gir, bir kenara otur; revakların simetrisi o dönemin bir hastane-okuldan ne beklediğini anlatıyor. Karşısında Gök Medrese var, 1271 tarihli. Adı taç kapısındaki mavi çinilerden geliyor. Işık düzgün gelirse o mavinin neden bir yapıya ad verecek kadar güçlü olduğunu görürsün. Bugün 435 kilometre sürdün; fazla dolaşma, akşam yemeğini yiyip yat. Yarın Amasya var ve orası bir akşam istiyor.

Amasya bu rotanın sürprizi. Şehir Yeşilırmak'ın açtığı dar bir vadide, iki yakaya kurulmuş; kuzeyde dik kayalıklar, güneyde eski evler ve arada nehir. Kuzeydeki kayalıklara bak. Oradaki oyuklar doğal değil: MÖ 4. ile 1. yüzyıllar arasında yapılmış Pontus kral kaya mezarları. Krallar kendilerini şehrin üstündeki kayaya oydurmuş ve mezarlar bugün hâlâ şehre bakıyor. Merdivenli bir yolla yukarı çıkabilirsin; tepeden vadinin tamamı görünüyor. Nehrin güney yakasında Yalıboyu evleri var: 18–19. yüzyıl Osmanlı konutları, cumbaları suya doğru uzanmış. Akşam ışıkları yandığında evlerin nehre yansıması bu şehrin en bilinen manzarası ve o saati yakalamak için burada gecelemen gerekiyor. Şehir merkezinde II. Bayezid Külliyesi var, 1486 tarihli. Amasya Osmanlı döneminde şehzade sancağıydı. Yarın Hattuşa var ve orası bu rotanın zirvesi; erken yat.

Bugün bu rotanın zirvesindesin. Hattuşa, MÖ 1600 ile 1200 arasında Anadolu'ya hükmeden Hitit İmparatorluğu'nun başkentiydi ve 1986'dan beri UNESCO Dünya Mirası. Alan büyük; arabayla dolaşılıyor ve durak durak iniliyor. Sırayı şöyle kur: Büyük Mabed ile başla, MÖ 13. yüzyıla tarihleniyor ve kentin en büyük tapınağı. Temel duvarları ayakta ve planı okunuyor; devasa taş bloklar arasında yürürken ölçeği anlıyorsun. Sonra Aslanlı Kapı'ya çık. Kapının iki yanındaki aslan kabartmaları kenti koruyordu ve bugün hâlâ oradalar. Biraz ötede Kral Kapısı var; adını üzerindeki kabartmadan alıyor. Son durak Yazılıkaya: kentin kuzeydoğusunda, kayalıkların arasında bir açık hava kutsal alanı, MÖ 13. yüzyıl. Kaya yüzeylerine Hitit tanrıları kabartılmış ve bu galeri Hitit din dünyasının en önemli görsel kaynağı. Sessiz bir yer; acele etme. Yarın Ankara'da Anadolu Medeniyetleri Müzesi'ne gireceksin ve buradan çıkan eserlerin bir kısmını orada göreceksin. Bugün taşları yerinde gördün; yarın vitrinde göreceksin.

Son gün ve iki durak var; ikincisi bu rotanın kapanışı. Anıtkabir'e sabah git. Yapı 9 Ekim 1944'te başlayıp 10 Kasım 1953'te tamamlandı; mimarları Emin Onat ve Orhan Arda. Girişten anıta uzanan Aslanlı Yol'un iki yanında 24 taş aslan duruyor. Aslanlar Hitit üslubunda, ve bunu dün Hattuşa'da aslanlı kapıyı gördükten sonra fark etmek başka bir şey. Cumhuriyetin anıtı, üç bin yıl önceki bir görsel dile bilinçli olarak bağlanıyor. Sonra Anadolu Medeniyetleri Müzesi. Bir Osmanlı bedesteninde kurulu bu müze Anadolu arkeolojisini kronolojik sunuyor ve Hitit koleksiyonu en güçlü bölümlerinden. Dün Hattuşa'da temel duvarlarını gördüğün yapıların içinden çıkan eserler burada. Rotanın kapanışı bu: dört gün önce 1.890 metrede bir medresede başladın, bugün MÖ 13. yüzyıldan kalma bir kabartmanın önünde bitiriyorsun.