Erzincan → Antalya

Sivas'ın merkezinde yürüdüğünde ilk fark edeceğin şey, taş yapıların ne kadar yakın durduğu. Şehrin Selçuklu mirası dağınık değil; birkaç yüz metrelik bir alanda toplanmış ve bu yüzden yarım günde üçünü birden görebiliyorsun. Şifaiye Medresesi 1217 tarihli ve önemi tarihinden çok işlevinden geliyor: burası Anadolu'nun ilk tıp medreselerinden. Yani sekiz yüz yıl önce bu avluda hekim yetiştiriliyordu. İçeri gir, bir kenara otur ve etrafına bak; revakların simetrisi ve taş işçiliğinin ölçüsü, o dönemin bir hastane-okuldan ne beklediğini anlatıyor. Karşısında Gök Medrese var, 1271 tarihli. Adı taç kapısındaki mavi çinilerden geliyor. Işık düzgün gelirse o mavinin neden bir yapıya ad verecek kadar güçlü olduğunu görürsün. Üçüncüsü Ulu Cami, 1197 tarihli ve üçünün en eskisi. Sade, gösterişsiz, ağır. Şifaiye'nin zarafetinden sonra buraya girmek insana ölçü duygusu veriyor. Geceyi burada geçireceksin. Vaktin ve bir günün daha varsa: 170 kilometre güneydoğuda Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası var, 1985'ten beri UNESCO Dünya Mirası. Taş oymacılığı bakımından Anadolu'da eşi yok. Ama gidip dönmek bir tam gün ister; rotaya sıkıştırmaya çalışma.

Kayseri'ye yaklaşırken Erciyes'i çok önceden görürsün; 3.917 metreyle İç Anadolu'nun en yüksek noktası ve ovadan tek başına yükseldiği için mesafe duygusunu bozar. Yakın sanırsın, değildir. Şehir merkezinde Hunat Hatun Külliyesi var, 1238 tarihli. Bu yapının özel yanı mimarisinden önce banisinde: Mahperi Hunat Hatun tarafından yaptırıldı ve Anadolu Selçuklu döneminde bir kadın tarafından yaptırılan ilk büyük külliyelerden sayılıyor. Cami, medrese, hamam ve türbe bir arada, yani sekiz yüz yıl önce burası tek başına bir mahalle programıydı. Avluya gir, sonra türbe bölümüne geç. Sivas'taki medreselerden sonra buradaki taş işçiliğinin farkını hissedeceksin: daha ağır, daha kütlesel, Kayseri'nin koyu volkanik taşıyla. Öğle yemeği için şehir merkezinde durabilirsin. Kayseri'nin pastırması ve mantısı boşuna anılmıyor; mekân adı vermiyorum, çarşıda esnafa sor.

Sultan Hanı'na vardığında önce taç kapının önünde dur. Kervansarayın kendisi yoldan görünüyor ama ölçeğini ancak kapının önünde anlıyorsun: 4.866 metrekare, Anadolu'daki en büyük Selçuklu hanlarından biri. 1229 yılında I. Alaeddin Keykubad döneminde yaptırıldı. O dönem burası İpek Yolu'nun Anadolu ayağı üzerindeydi ve bu hanlar bir devlet politikasının parçasıydı: tüccar geldiğinde konaklaması, hayvanının bakılması ve güvenliği sağlanıyordu. İçeri girdiğinde avlunun ortasındaki köşk mescidi göreceksin; dört ayak üzerinde yükselen küçük bir yapı. Avlunun etrafındaki bölümler yazlık, kapalı kısım kışlık. Sekiz yüz yıl önce buraya gelen bir kervanın nasıl yerleştiğini gözünde canlandırmak zor değil; plan bunu kendisi anlatıyor. Geceyi Aksaray'da geçireceksin. Yarın Konya var ve orası tam gün ister.

Konya'ya girdiğinde ovanın düzlüğü seni bir süre daha taşır, sonra şehir başlar ve ufukta Yeşil Kubbe görünür. Mevlana Müzesi, Mevlana Celaleddin Rumi'nin 1273'te ölümünün ardından türbesinin çevresinde gelişen yapı topluluğu; 1926'dan beri müze olarak hizmet veriyor. İçeri girdiğinde ilk hissedeceğin şey sessizlik; burası müze olsa da ziyaretçilerin çoğu için hâlâ bir ziyaret yeri ve o fark havada duruyor. Yeşil Kubbe'nin altındaki sanduka etrafında insanlar sessizce dolaşıyor. Uygun kıyafet gerekiyor: omuz ve diz kapalı, kadınlar için başörtüsü. Girişte veriliyor ama kendi örtünü getirmek daha rahat. Sonra Karatay Medresesi'ne yürü. 1251 tarihli bu yapı bugün Çini Eserler Müzesi olarak kullanılıyor ve asıl gösterisi kubbesinde: içeriden bakınca çini mozaiklerin oluşturduğu geometrik düzen gökyüzünü taklit ediyor. Uzun uzun bak, acele etme; bu kubbe Anadolu Selçuklu çini sanatının en iyi korunmuş örneklerinden. Vaktin kalırsa Alaeddin Tepesi'ne çık; şehrin ortasındaki bu höyük hem park hem de Alaeddin Camii'nin bulunduğu yer.

Beyşehir'de duracağın yer Eşrefoğlu Süleyman Bey Camii. Dışarıdan bakınca sıradan bir taş yapı; asıl olay içeride. Kapıdan girdiğin an iki şey birden değişir. Önce sıcaklık; dışarısı güneş, içerisi loş ve serin. Sonra gözün karanlığa alışır ve 42 ahşap direği görürsün. Taş duvarların arasında bir orman gibi dizilmişler ve tavanı onlar taşıyor. Yedi yüz yıldır. Yapı 1296–1299 arasında Eşrefoğlu Süleyman Bey tarafından yaptırıldı ve Türkiye'deki ahşap direkli cami geleneğinin en iyi korunmuş örneği sayılıyor. UNESCO Geçici Listesi'nde yer alıyor. Direklere dokunma; koruma gereği. Ama altlarında dur ve yukarı bak; ahşabın yaşını gösteren şey renk değil, doku. Çıkışta Beyşehir Gölü'nün kıyısına in. 656 kilometrekarelik bu göl Türkiye'nin en büyük tatlı su göllerinden ve kıyısı camiden birkaç dakika.

Torosları indiğinde hava değişir: kuru yayla havasının yerini denizin nemi alır ve Antalya aşağıda serilir. Kaleiçi'ne git. Beş gündür Selçuklu mimarisi izliyorsun ve bu hattın en güney ucu burada: Yivli Minare. 13. yüzyılda, Anadolu Selçuklu döneminde yapılmış; adını gövdesindeki dikey yivlerden alıyor ve tuğla örgüsüyle Antalya siluetinin en tanınan parçası. UNESCO Geçici Listesi'nde yer alıyor. Minareden birkaç dakika yürüyünce Hadrian Kapısı'na varıyorsun ve zaman aniden bin yıl geriye gidiyor: bu üç kemerli zafer kapısı MS 130 yılında, Roma İmparatoru Hadrianus'un kente gelişi onuruna yapılmış. Kemerin altından geçerken aşağı bak; taştaki tekerlek izleri yüzyılların işi. Rotayı Hıdırlık Kulesi'nde bitir. Roma dönemine tarihlenen bu kule Kaleiçi'nin güney ucunda, körfeze bakıyor. Gün batımından yarım saat önce çık; beş günlük yolun sonu için doğru yer orası.