Denizli → Aphrodisias

Laodikeia’nın kapısından girer girmez seni geniş bir taş cadde karşılar: Suriye Caddesi, Roma döneminden kalma sütun dizisi bugün ayakta ve baştan sona yürünebilir. Şehir MÖ 3. yüzyılda Seleukos kralı II. Antiokhos tarafından karısı Laodike’nin adına kurulmuş, sonra Roma’ya geçmiş ve Anadolu’nun en zengin ticaret şehirlerinden biri olmuştur; tekstil, bankacılık ve göz merhemi üretimiyle tanınırdı. Yürüyüşünü kuzeye doğru sürdür, iki büyük Roma tiyatrosunun kalıntısını ardı ardına göreceksin; büyüğü yamaca oyulmuş, oturma sıralarının bir bölümü hâlâ okunabilir durumda. En etkileyici yapı Kilise A’dır; 4. yüzyılda inşa edilmiş, erken Hristiyanlığın Vahiy kitabında adı geçen yedi kilisesinden biri olarak bilinir, günümüzde üstüne çelik bir koruma çatısı yapılmıştır. Antik kentin depreme karşı savunmasız olduğu bilinir; 60 yılındaki büyük Frigya depremi şehri yerle bir etmiş, halkı yeniden inşa etmiştir. Bugün gördüğün taşların büyük bölümü o ikinci Laodikeia’dır.

Tavas, Denizli’nin güneyinde geniş bir vadide kurulmuş, tarih boyunca Menteşe Beyliği ile Aydınoğulları’nın sınır bölgesinde kalmış bir ilçedir. Bugün tanındığı en somut şey hınaptır (Ziziphus jujuba); Anadolu’da hınap denince akla önce Tavas gelir, ilçe merkezindeki pazarda ve köylerinde bahçe bahçe yetiştirilir. Meyvesi elma tadında, kabuğu ince, sonbahar başında olgunlaşır; boğaz için şifa niyetine yenir, kurutulduğunda hurma gibi tatlanır. Vadinin ortasındaki kasaba küçük ölçekli ve sakindir, arabanı merkez meydana yakın bir yere bırakıp yürüyerek pazar sokaklarını dolaşabilirsin. Bölgenin adı antik Tabai kentinden gelir; MÖ 4. yüzyıldan kalma bir Karya yerleşimi olan Tabai, bugünkü Tavas’ın 10 kilometre güneyindedir ve harabeleri hâlâ ziyaret edilebilir. Molanı burada uzatmadan, yerel meyve ve peynir alıp arabaya dönmeni öneririm; asıl uzun etap Karacasu’ya inen dağ yoludur ve gün ışığı önemli.

Karacasu, Aydın’ın güneydoğusundaki dağ eteğinde kurulmuş küçük bir ilçedir; çömlekçilikle anılır, hâlâ birkaç atölyede çark başında elle üretim yapılır. Kırmızı toprağın kaliteli olması, Aphrodisias’ın mermer atölyelerinin bu bölgede yoğunlaşması, taş ve toprak zanaatının burada yüzyıllar boyunca canlı kalmasına yol açtı. Kasabanın merkezinde eski ahşap konak kalıntıları görebilirsin; 19. yüzyıldan kalma bir kısmı restore edilmiş, kalanı hâlâ orijinal cephesini korur. Rotanın bu duraktaki asıl anlamı çift yönlüdür: bir yandan yerel bir zanaatı yerinde görme, öte yandan Aphrodisias’a beş dakikalık mesafede son molayı burada verme fırsatı. Antik kentteki mermer heykel geleneğinin bugünkü uzantısı olarak Karacasu’nun taş ve toprak işleyen küçük atölyeleri düşünülebilir; aradaki bağ ilk bakışta görünmez, ama malzeme ve toprak aynı vadiyi paylaşır. Kasabada uzun kalma; havayı kokla, çömlekçi tezgahının başında birkaç dakika bekle, sonra Aphrodisias’a sabah taze girmek için bu geceye karar ver.

Rotanın sonundasın. Aphrodisias, aşk ve güzellik tanrıçası Aphrodite’ye adanmış bir kenttir; adı bile tanrıçadan gelir. 2017 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alınmıştır ve bugün Türkiye’deki en iyi korunmuş antik kentlerden biri sayılır. Kapıdan girer girmez soluna dön; birkaç dakika içinde Aphrodite Tapınağı’na varırsın, sütun sırası ayakta duran ilahi mekân. Bu tapınak MÖ 1. yüzyılda yükselmiş, sonra 5. yüzyılda bazilikaya çevrilmiştir; iki inanç sisteminin aynı yapıda üst üste durduğu ender örneklerdendir. Kentin en kalabalık ölçekli yapısı stadyumdur; 30.000 kişi kapasiteli, antik dünyanın en iyi korunmuş stadyumlarından biridir, oturma sıraları neredeyse eksiksiz ayakta durur. Buradan tiyatroya inersin, sonra Sebasteion’a yürürsün; Roma imparatorluk kültünün mermer kabartmalarla anlatıldığı çift sıralı galeri, kentin sanat gücünü tek başına özetler. Kentin sonunda mutlaka Aphrodisias Müzesi’ne gir; kentte bulunan orijinal heykellerin çoğu burada sergilenir, mavi damarlı mermer üstünde yontulmuş at başı, imparator büstleri ve satıcı figürleri kentin heykel okulunun neden ünlü olduğunu tek bakışta anlatır.