Efes Antik Kenti

Türkiye’de antik kent çoktur; Efes gibisi yoktur. Roma İmparatorluğu’nun Asya eyaletinin başkenti, döneminde çeyrek milyona yakın nüfusuyla Akdeniz’in büyük şehirlerinden biriydi ve bugün ayakta kalan kısmı bile bir şehir gibi gezilir: caddesi, meydanı, kütüphanesi, tiyatrosu, tuvaleti, genelevi, zenginlerin yamaçtaki evleri. 2015’te UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alınması geç kalmış bir tescil; burası bir “ören yeri” değil, bir şehrin kendisidir.

Neden yolunuzu değiştirmeye değer?

Kuretler Caddesi’nden aşağı inerken bir noktada yol kıvrılır ve Celsus Kütüphanesi’nin iki katlı cephesi karşınıza çıkar. O anı kartpostallardan bilirsiniz; yerinde görmek başka bir şeydir. Cephe, MS 2. yüzyılın başında bir Roma valisinin mezar anıtı olarak yaptırılmış ve 1970’lerde anastilosis yöntemiyle, kendi taşları kullanılarak yeniden ayağa kaldırılmıştır. Hemen yanındaki agora kapısı ve karşıdaki Mermer Cadde ile birlikte, Roma kent planlamasının nasıl bir sahne kurduğunu tek bakışta anlarsınız.

Ayrı biletle girilen Yamaç Evler, Efes’in bizce en az bilinen ve en etkileyici bölümüdür. Bir yamaca teras teras kurulmuş zengin konutlarının mozaik tabanları ve duvar freskleri, üzerlerine kurulan koruyucu çatı sayesinde yerinde görülebiliyor. Cam yürüyüş yollarından odaların içine bakarsınız; burası, Roma’da bir evin nasıl yaşandığını kütüphaneden daha iyi anlatır.

Büyük Tiyatro yirmi dört bin kişiliktir ve Aziz Pavlus’un Efeslilere burada vaaz verdiği kabul edilir. Sahneden en üst sıraya çıkıp limana uzanan Arkadiane Caddesi’ne bakmak, kentin bir zamanlar denize açıldığını hatırlatır; bugün deniz kilometrelerce uzaktadır, alüvyon limanı doldurmuştur.

Gidince ne bulursunuz?

Ana parkur iki saat sürer; Yamaç Evler bir saat daha ekler. İki giriş vardır: üst kapı (Magnesia) ve alt kapı. Üstten girip aşağı inmek hem yürüyüşü kolaylaştırır hem de kenti doğru sırayla, tepeden Celsus’a doğru açar. Yaz öğlesinde mermer ısıyı yansıtır ve gölge neredeyse yoktur; bu ziyareti sabaha almak, gününüzün geri kalanını da kurtarır.

Kime göre?

Tarihe uzak biri bile Efes’ten etkilenmeden çıkmaz; ölçek bunu sağlar. Çocuklu aileler için tiyatro ve tuvaletler (evet, antik umumi tuvalet) en sevilen duraklardır. Yürüme zorluğu çekenler için alt kapıdan girip Celsus ve tiyatroyu görmek, kentin en güçlü kısmını az yürüyüşle almanın yoludur.